ဗုဒၶဘာသာကို ကမာၻသိေအာင္ မိတ္ဆက္ေပးခဲ့ေသာ စာေပပါရဂူ ဦးေရႊဇံေအာင္

ဗုဒၶစာေပမ်ားကို  ျမန္မာစာမွ အဂၤလိပ္ဘာသာသို႔ ပထမဆုံး ဘာသာျပန္ခဲ့သူမွာ ဆရာႀကီးဦးေရႊဇံေအာင္ျဖစ္သည္။ ရခုိင္အမ်ဳိးသား ဦးေ႐ႊဇံေအာင္ကို ၁၂၃၂ ခုႏွစ္၊ ျပာသိုလကြယ္ေန႔ (၁၈၇၁ ခုႏွစ္၊ ဇန္နဝါရီလ ၂ဝ ရက္ေန႔) တြင္ စစ္ေတြၿမိဳ႕၌ ဖြားျမင္သည္။ ခ႐ိုင္ ရာဇဝတ္ ဦးေ႐ႊသာ ႏွင့္ ေဒၚအျဖဴဇံတို႔၏ သားသမီး ၄ ေယာက္ အနက္ သားအႀကီးဆုံး ျဖစ္သည္။

ဦးေ႐ႊဇံေအာင္သည္ ၁၈၈၁ ခုႏွစ္မွ စ၍ စစ္ေတြၿမိဳ႕ အစိုးရ အလယ္တန္းေက်ာင္းတြင္ ပညာသင္ရာ ၁၈၈၅ ခုတြင္ အလယ္တန္း စေကာ္လားရွစ္ဆု ရသည္။ ထို႔ေနာက္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ ေျပာင္းေ႐ႊ႕ပညာသင္ရာ ၁၈၈၇ ခုတြင္ တကၠသိုလ္ဝင္ စာေမးပြဲ ေအာင္ျမင္သည္။ ၁၈၉၁ ခုႏွစ္တြင္ ရန္ကုန္ေကာလိပ္မွ ဝိဇၨာ (ဘီေအ) ဘြဲ႕ ရသည္။

ဆရာႀကီးသည္ ၁၈၉၂ ခုႏွစ္တြင္ ပညာေရး ဌာန၌ ပညာအုပ္ အျဖစ္ စတင္ အမႈထမ္းသည္။ ၁၈၉၄ ခုႏွစ္မွာ လယ္၀န္ျဖစ္လာခဲ့ၿပီး အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ ျမန္မာ သုေတသနဂ်ာနယ္တို႕တြင္ ဗုဒၶအဘိဓမၼာမ်ားကို စတင္ ေဆာင္းပါးေရးသားခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္ ေျမစာရင္း ဌာနတြင္ ဆက္လက္ အမႈထမ္းရာ ၁၉ဝ၂ ခုတြင္ ၿမိဳ႕အုပ္တန္း၊ ၁၉ဝရ ခုတြင္ ဝန္ေထာက္တန္း အဆင့္သို႔ ေရာက္သည္။ ၁၉ဝ၉ ခုႏွစ္တြင္ ရန္ကုန္ ေကာလိပ္ေတာ္႐ုံး၌ အခြန္ဝန္ အျဖစ္ ထမ္း႐ြက္စဥ္ က်ဴးေက်ာ္ ေနထိုင္သူမ်ားကို ေျမခြန္ေတာ္ စည္းၾကပ္ေရး အတြက္ အထူး တာဝန္ ယူရသည္။ ၁၉၁၂ ခုႏွစ္တြင္ တြံေတး တူးေျမာင္း ေဖာက္လုပ္ရန္ အတြက္ ေျမသိမ္း အရာရွိ အျဖစ္ ေျပာင္းေ႐ႊ႕ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ရသည္။

၁၉၁၃ ခုႏွစ္တြင္ သံလ်င္ၿမိဳ႕၌ ေျမပိုင္ဆိုင္ခြင့္ ဆိုင္ရာ အထူးစုံစမ္းေရး အဖြဲ႕ဝင္ အျဖစ္ ခန္႔ထားျခင္း ခံရသည္။ ၁၉၁၄ ခုတြင္ ေျမဘက္ဌာန၌ ထူးခၽြန္စြာ ေဆာင္႐ြက္မႈ အတြက္ ၿဗိတိသၽွအစိုးရက ဦးေ႐ႊဇံေအာင္ကို ေအ-တီ-အမ္ (အမႈထမ္းေကာင္း တံဆိပ္ရမင္း) ဘြဲ႕တံဆိပ္ ခ်ီးျမႇင့္သည္။ ၁၉၁၈ ခုႏွစ္တြင္ ေက်ာက္တန္းၿမိဳ႕၌ နယ္ပိုင္ ဝန္ေထာက္ အျဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ရသည္။

ဟံသာဝတီ ခ႐ိုင္ဝန္ အျဖစ္ ႏွစ္ႀကိမ္ ထမ္း႐ြက္ၿပီးေနာက္ ၁၉၂ဝ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ ဘ႑ာေတာ္ မင္းႀကီး၏ အတြင္းဝန္ အျဖစ္ ယာယီ ထမ္း႐ြက္ရသည္။ ထို႔ေနာက္ သထုံ ခ႐ိုင္ဝန္ အျဖစ္ ေျပာင္းေ႐ႊ႕ ထမ္းေဆာင္သည္။ ၁၉၂၃ ခုႏွစ္တြင္ ေက-အက္စ္-အမ္ (က်က္သေရေဆာင္ ေ႐ႊစလြယ္ရမင္း) ဘြဲ႕တံဆိပ္ ခ်ီးျမႇင့္ ခံရသည္။ အိႏၵိယႏိုင္ငံ ျမဴနီစီပယ္ အခြန္ေတာ္မ်ား ေကာက္ခံေရး ဆိုင္ရာ စုံစမ္းမႈ ေကာ္မတီဝင္ အျဖစ္လည္း ေဆာင္႐ြက္ရသည္။ ထို႔ေနာက္ ျမန္မာ အမ်ိဳးသားထဲမွ ပထမဆုံး ယစ္မ်ိဳး မင္းႀကီး အျဖစ္ ခန္႔ထားျခင္း ခံရသည္။ ဤသို႔ တာဝန္ အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ထမ္းေဆာင္ၿပီးေနာက္ ၁၉၂၆ ခုႏွစ္တြင္ က်န္းမာေရး အရ အၿငိမ္းစားယူသည္။

ဦးေ႐ႊဇံေအာင္သည္ အလုပ္တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ရင္း စာေပ က်မ္းဂန္မ်ားကို ေလ့လာ ဆည္းပူးသည္။ ၁၈၉၅ ခုႏွစ္မွ စ၍ ဆရာေတာ္ ဦးဂႏၶမာ ထံ၌ အဘိဓမၼာ တရားေတာ္ကို ေလ့လာ သင္ယူသည္။ လယ္တီ ဆရာေတာ္ ထံတြင္လည္း မျပတ္ ဆည္းကပ္ကာ ဆည္းပူးသည္။ ျမန္မာ၊ ပါဠိ၊ အဂၤလိပ္၊ လက္တင္၊ စာေပ က်မ္းဂန္မ်ားကို ေလ့လာ တတ္ကၽြမ္းသည္။ ဗုဒၶသာသနာေတာ္ ထြန္းကားေရး အတြက္ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ ထုတ္ေဝေသာ “ဗုဒၶဝါဒ” မဂၢဇင္းတြင္ အဘိဓမၼာ တရားေတာ္ အေၾကာင္း ပါဝင္ ေရးသားခဲ့သည္။

ထိုမဂၢဇင္းကို ႀကီးမႉး ထုတ္ေဝေသာ ရွင္အာနႏၵာ ေမေတၱယ်ကို အေၾကာင္းျပဳ၍ လန္ဒန္ ပါဠိ အသင္းႀကီး ဥကၠ႒ မစၥစ္ရစ္ေဒးဗစ္ႏွင့္ ရင္းႏွီးသြားၿပီး ၫွိႏႈိင္း တိုင္ပင္ကာ ‘အဘိဓမၼတၳသဂၤဟ (သၿဂိဳဟ္က်မ္း)’ ကို ဦးေ႐ႊဇံေအာင္က အဂၤလိပ္ဘာသာ ျပန္ဆိုသည္။ မစၥစ္ ရစ္ေဒးဗစ္ႏွင့္ လယ္တီ ဆရာေတာ္တို႔၏ ဗုဒၶ အဘိဓမၼာႏွင့္ စပ္လ်ဥ္းေသာ အေမး၊ အေျဖမ်ားကို ဦးေ႐ႊဇံေအာင္က အဂၤလိပ္ဘာသာ ျပန္ဆိုေပးသည္။

ဆရာႀကီးသည္ ဗုဒၶဒသာန ရွင္းလင္းခ်က္ကို ဥေရာပ ပညာရွင္မ်ားက နားလည္ေအာင္ ရွင္းျပ ေရးသားႏိုင္ခဲ့သည့္အတြက္ ဂုဏ္ျပဳမွတ္တမ္ငးတင္ခဲ့သည္။ ဦးေရႊဇံေအာင္၏ ကထာ၀တၲဳကို အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ Point of Contronersy အမည္ျဖင့္ လန္ဒါ ပါဋိစာေပအသင္းႀကီးက ၁၉၁၅ ခုႏွစ္မွာ ထုတ္ေ၀ခဲ့သည္။ ထုိအခါ ဦးေရႊဇံေအာင္ကို ကမာၻသိ ဗုဒၶအဘိ ဓမၼာဆရာႀကီးအျဖစ္ ထင္ရွားလာသည္။

ဦးေ႐ႊဇံေအာင္သည္ ပါေမာကၡ ဂ်ီဗန္း၏ ေလာဂ်စ္က်မ္းကို မွီျငမ္းျပဳ၍ ‘တကၠိယ နယဒီပနီ’ အမည္ရွိ ယုတၱိေဗဒ က်မ္းကို ေရးသား ျပဳစုသည္။ ဂ်ီဗန္း၏ က်မ္းကို သေဘာႏွင့္ အစီအစဥ္ ေလာက္သာ မွီး၍ ေဝါဟာရ သုံးႏႈန္းပုံ၊ ဥဒါဟ႐ုဏ္ ေဆာင္ပုံတို႔မွာမူ ျမန္မာဆန္သည္။ ထို႔ျပင္ အထက္တန္းက်ေသာ ေဆးပညာ အေတြးအေခၚမ်ား ပါဝင္ေသာ ဇရာလကၡဏာဒိ ဒီပနီက်မ္း၊ ‘ဂန္းေနာ႔’ ၏ ႐ူပေဗဒက်မ္းကို ျမန္မာျပန္ေသာ ႐ူပဒီပနီက်မ္း၊ သိုးေဆာင္း ဘာသာ ‘အနတၱမီ’ က်မ္း၊ ‘ဖီဇီ ေအာ္လိုဂ်ီ’’ က်မ္းမ်ားကို မဟာ သတိပ႒ာနသုတ္ ပါဠိေတာ္ အ႒ကထာတို႔မွ ဒြတၱိ သကာယ အေၾကာင္းမ်ားႏွင့္ ၫွိႏႈိင္း ေရးသားေသာ ‘ကာယဂၤကိစၥ သဂၤဟဒီပနီက်မ္း’၊ အေနာက္တိုင္း ေမွာ္ပညာ က်မ္းတက်မ္းကို ျမန္မာျပန္ေသာ ‘ဝိဇၨာမယိဒၶိ ဒီပနီက်မ္း’ တို႔ကို ျပဳစုခဲ့သည္။

အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္လည္း ‘ယမက ေခၚ ယမိုက္က်မ္း’၊ ‘ကထာဝတၳဳ က်မ္း’၊ ‘အဘိဓမၼတၳ သဂၤဟက်မ္း (သၿဂိဳဟ္)’ တို႔ကို ေရးသားခဲ့သည္။ ‘လက္ဝဲသုႏၵရ၏ မဲဇာေတာင္ေျခ ရတု’ ကိုလည္း အဂၤလိပ္ဘာသာ ျပန္ဆိုခဲ့သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ သုေတသန အသင္း ဂ်ာနယ္တြင္လည္း ေဆာင္းပါးမ်ားစြာ ေရးသားခဲ့သည္။ ေနာက္ဆုံး ျပဳစုေသာ ‘လူမ်ိဳး တစ္ရာ့တစ္ပါး’ က်မ္းမွာ ၿပီးေျမာက္ေသာ္လည္း ပုံႏွိပ္ ထုတ္ေဝျခင္း မျပဳျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။ ထိုမၽွမက ျမန္မာအေဆြ ကုမၸဏီက ႐ိုက္ကူးေသာ ျမတဘက္ ဇာတ္ကားကိုလည္း ဦးေ႐ႊဇံေအာင္က ဇာတ္ၫႊန္း ေရးသားခဲ့ေၾကာင္း သိရသည္။

ျမန္မာ – အဂၤလိပ္ ႏွစ္ဘာသာစလုံးတြင္ ကၽြမ္းက်င္ ႏွံ႔စပ္ေသာ ပညာရွင္ ျဖစ္သည့္ အေလ်ာက္ ဆရာႀကီး ဦးေ႐ႊဇံေအာင္ကို ၁၉၃၂ ခုႏွစ္တြင္ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္က ဒီလစ္ (စာေပ ပါရဂူ) ဘြဲ႕ ခ်ီးျမႇင့္သည္။ သို႔ေသာ္ ဘြဲ႕ႏွင္းသဘင္ က်င္းပရန္ ၁ဝ ရက္ခန္႔ အလို ၁၂၉၄ ခု၊ ကဆုန္လဆန္း ၇ ရက္ (၁၉၃၂ ခု၊ ေမလ ၁၁ ရက္) တြင္ ဆရာႀကီး ဦးေ႐ႊဇံေအာင္ ကြယ္လြန္ အနိစၥေရာက္သည္။

Credit- Thutazone